العلامة الحلي ( شارح ومترجم : على محمدى )
51
شرح كشف المراد ( فارسى )
چهار احتمال است احتمال سوم اينست كه اگر شخصى بگويد عالم ازلى و ابدى است يعنى نه آغاز دارد و نه انجام ، مستدل مىگويد : اين احتمال هم باطل است زيرا كه علم جديد تا به حال بيش از يكصد و دو عنصر براى عالم كشف كرده و با دقت بيشتر به اين نتيجه رسيدهاند كه تمام عناصر در مسير زوالند منتهى برخى سريعتر و برخى كندتر و در سايه كشف اين حقيقت تثبيت كردهاند كه جهان آغاز و انجامى دارد و گفتهاند كه پس از تحقق هدف از آفرينش اين جهان حتما فانى و نابود خواهد شد و دانشمندان عمر جهان را به حدود 5 بليون سال تخمين زدهاند . [ بدون ترديد پيشرفتهاى علمى حاكى از آنست كه روزى انرژى شمس تمام مىشود و . . . و جهان را پايانى است كه وقتى به آن نقطه رسيد تمام اين نظامات درهم فرو مىريزد و اگر ازلى بود نبايد پايانى داشت ] . و امّا اصل سوّم : به عقيدهء متكلمين جهان آفرينش يعنى جميع ما سوى اللّه از فرشتگان و آسمانها و زمين و آنچه در آن است از موجودات همه و همه يا جسمند و يا از عوارض جسم ، متكلمين تنها حقيقتى را كه مجرّد مىدانند ذات حق است و گرنه روح انسان و فرشتگان را عموما مادى مىدانند منتها فرشته را جسمى نورى و لطيف مىدانند كه با چشم ظاهرى قابل ادراك نيست و در تعاريف مىگويند : الملك جسم نورى يتشكل باشكال مختلفة سوى الكلب و الخنزير . در مقابل جن كه مىگويند : جسم نارى يتشكل باشكال مختلفه حتى الكلب و الخنزير . امّا به عقيدهء فلاسفهء الهى چه پيروان افلاطون و چه مشائين يعنى پيروان ارسطو و چه اشراقيين يعنى پيروان شيخ اشراق و چه پيروان حكمت متعاليهء صدرائى حقيقت مجرّد منحصر به ذات حق نيست بلكه حقايق مجردهء